Zapłaciłeś za pogrzeb bliskiej osoby? Bank może oddać pieniądze z jej konta bez czekania na spadek

Osoba, która sfinansowała pogrzeb właściciela rachunku, może wystąpić do banku o zwrot poniesionych wydatków. Nie musi czekać na sądowe stwierdzenie nabycia spadku ani na akt poświadczenia dziedziczenia. Nie musi być choćby spadkobiercą ani członkiem rodziny zmarłego. Potrzebne są jednak rachunki lub faktury potwierdzające rzeczywiście poniesione koszty. Bank nie zwróci dowolnej kwoty – wypłata zależy od salda rachunku i zwyczajów przyjętych w środowisku zmarłego.

Fot. Warszawa w Pigułce

Śmierć członka rodziny często oznacza konieczność szybkiego pokrycia znacznych kosztów. Zakład pogrzebowy, trumna, transport, miejsce na cmentarzu, ceremonia i stypa mogą łącznie kosztować wiele tysięcy złotych.

Jednocześnie pieniądze zmarłego pozostają na jego rachunku, do którego bliscy nie mogą swobodnie się zalogować ani wypłacić środków. Pełnomocnictwo do konta co do zasady wygasa wraz ze śmiercią właściciela.

Nie oznacza to jednak, iż osoba finansująca pochówek zawsze musi czekać na zakończenie formalności spadkowych. Prawo bankowe przewiduje specjalną procedurę zwrotu kosztów pogrzebu bezpośrednio z rachunku zmarłego.

Bank ma obowiązek wypłacić udokumentowane koszty

Zgodnie z art. 55 Prawa bankowego bank wypłaca z rachunku zmarłego kwotę wydaną na jego pogrzeb osobie, która przedstawi rachunki potwierdzające wysokość poniesionych kosztów.

Procedura może dotyczyć pieniędzy znajdujących się na:

• rachunku oszczędnościowym;
• rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, czyli popularnym ROR;
• rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej.

Wypłacona w ten sposób kwota nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku. To właśnie dlatego osoba finansująca pogrzeb nie musi najpierw uzyskiwać sądowego postanowienia o nabyciu spadku.

Nie musisz być spadkobiercą

O zwrot może wystąpić osoba, która rzeczywiście poniosła koszty pogrzebu.

Nie musi to być:

• małżonek zmarłego;
• jego dziecko;
• rodzic;
• rodzeństwo;
• osoba wskazana w testamencie;
• ustawowy spadkobierca.

Rzecznik Finansowy wyjaśnia, iż podstawowym warunkiem jest faktyczne sfinansowanie pochówku. O zwrot może ubiegać się również osoba niespokrewniona ze zmarłym, a choćby osoba prawna lub jednostka organizacyjna posiadająca zdolność prawną, o ile to ona zapłaciła za pogrzeb.

Nie wystarczy więc powiedzieć w banku: „byłem najbliższą rodziną”. Trzeba wykazać, iż konkretne wydatki rzeczywiście poniosła osoba składająca wniosek.

Bez rachunków bank może odmówić

Najważniejszym dowodem są dokumenty potwierdzające poniesienie kosztów.

Warto zachować:

• fakturę z zakładu pogrzebowego;
• rachunek za trumnę albo urnę;
• fakturę za przewóz zwłok;
• rachunek za miejsce na cmentarzu;
• dokumenty dotyczące budowy lub remontu nagrobka;
• rachunki za organizację ceremonii;
• faktury związane ze stypą;
• potwierdzenia przelewów i płatności kartą.

Najbezpieczniej poprosić o faktury wystawione na osobę, która faktycznie zapłaciła. Paragon bez danych nabywcy może utrudnić wykazanie, kto poniósł wydatek.

Sama umowa z zakładem pogrzebowym albo kosztorys może nie wystarczyć, o ile nie potwierdza dokonania zapłaty. Przepis mówi o zwrocie kwoty już wydatkowanej, dlatego bank może oczekiwać dowodu, iż zobowiązanie zostało rzeczywiście uregulowane.

Jakie wydatki mogą zostać zwrócone?

Rzecznik Finansowy wskazuje, iż do kosztów pogrzebu mogą należeć między innymi:

• przewóz zwłok;
• zakup trumny lub urny;
• odzież żałobna;
• miejsce na grób;
• wykonanie nagrobka;
• remont nagrobka, w którym zmarły został pochowany;
• organizacja uroczystości pogrzebowej;
• stypa.

Lista nie ma charakteru całkowicie zamkniętego. Każdy wydatek powinien jednak pozostawać w rzeczywistym związku z organizacją pogrzebu.

Bank może odrzucić koszty, które uzna za niezwiązane z pochówkiem, nadmierne albo niewystarczająco udokumentowane.

Bank nie musi zwrócić dowolnej kwoty

Prawo przewiduje istotne ograniczenie. Wypłata nie może przekraczać kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w środowisku zmarłego.

Nie istnieje więc jeden ustawowy limit obowiązujący każdą rodzinę. Bank ocenia między innymi:

• charakter i zakres ceremonii;
• miejscowe zwyczaje;
• sytuację oraz środowisko zmarłego;
• wysokość poszczególnych wydatków;
• to, czy koszty nie były rażąco wygórowane.

Rzecznik Finansowy wyjaśnia, iż w przypadku osoby zamożnej koszt bardziej rozbudowanego pogrzebu może zostać uznany za zgodny ze zwyczajami jej środowiska. o ile jednak wydatki były wyraźnie luksusowe i nie odpowiadały sytuacji zmarłego, bank może odmówić ich pełnego pokrycia.

Oznacza to, iż przedstawienie faktur na bardzo wysoką kwotę nie gwarantuje zwrotu całej sumy.

Na koncie muszą znajdować się pieniądze

Bank zwraca koszty wyłącznie ze środków zgromadzonych na rachunku zmarłego. Nie finansuje pogrzebu z własnych pieniędzy.

Jeżeli pogrzeb kosztował 18 tys. zł, ale na rachunku pozostało 7 tys. zł, bank nie wypłaci więcej niż dostępna kwota.

Jeżeli na rachunku znajduje się 50 tys. zł, a udokumentowane i uznane koszty wynoszą 15 tys. zł, wypłata może objąć maksymalnie te 15 tys. zł. Pozostałe środki będą rozliczane według odrębnych zasad, między innymi w ramach dziedziczenia lub realizacji dyspozycji na wypadek śmierci.

Te pieniądze nie pomniejszają spadku w zwykły sposób

Zwrot kosztów pogrzebu z art. 55 Prawa bankowego nie jest zaliczką na poczet spadku.

Kwota wypłacona osobie, która zapłaciła za pochówek:

• nie wchodzi do masy spadkowej;
• nie jest wypłatą udziału spadkowego;
• nie wymaga wykazania prawa do dziedziczenia;
• nie czyni otrzymującego spadkobiercą;
• nie oznacza przyjęcia spadku.

To odrębna należność przysługująca z tytułu poniesienia udokumentowanych kosztów pogrzebu.

Dopiero środki, które pozostaną na indywidualnym rachunku po dokonaniu przewidzianych prawem wypłat, mogą podlegać dziedziczeniu na zasadach ogólnych.

Zasiłek pogrzebowy to inna procedura

Zwrot pieniędzy z rachunku zmarłego nie jest zasiłkiem pogrzebowym.

Zasiłek pogrzebowy wypłaca ZUS, KRUS albo inny adekwatny organ, o ile zostały spełnione ustawowe warunki. Zwrot z banku jest natomiast realizowany ze środków należących do zmarłego.

Są to dwie odrębne procedury:

Zasiłek pogrzebowy:

• pochodzi z systemu ubezpieczeń społecznych;
• wymaga złożenia odpowiedniego wniosku;
• podlega własnym limitom i terminom.

Zwrot z rachunku:

• pochodzi z pieniędzy zmarłego;
• wymaga przedstawienia rachunków;
• zależy od salda konta oraz uznanej wysokości kosztów.

Osoba organizująca pogrzeb powinna poinformować bank o wszystkich istotnych okolicznościach i przedłożyć żądane dokumenty. Nie należy przedstawiać tego samego wydatku w sposób mogący sugerować, iż został poniesiony przez kilka różnych osób.

Wyjątek: wspólny rachunek

Specjalna procedura z art. 55 nie ma zastosowania do rachunku wspólnego, o którym mówi art. 51 Prawa bankowego.

Ma to duże znaczenie, gdy zmarły korzystał z konta wspólnie z małżonkiem. W takim przypadku nie można automatycznie żądać zwrotu kosztów pogrzebu na zasadach przewidzianych dla indywidualnego rachunku zmarłego.

Sposób postępowania zależy wówczas od umowy rachunku, sytuacji współposiadacza oraz zasad rozliczenia środków. Należy skontaktować się bezpośrednio z bankiem.

Jak wystąpić o zwrot?

Procedury poszczególnych banków mogą się różnić, ale najczęściej potrzebne będą:

1. wniosek o zwrot kosztów pogrzebu;
2. odpis aktu zgonu właściciela rachunku;
3. dokument tożsamości osoby składającej wniosek;
4. oryginały albo akceptowane przez bank kopie rachunków i faktur;
5. potwierdzenia opłacenia wydatków;
6. numer rachunku, na który ma zostać przekazana wypłata.

Nie trzeba przedstawiać postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku tylko po to, aby otrzymać zwrot na podstawie art. 55. Bank może jednak poprosić o dodatkowe dokumenty potrzebne do zweryfikowania rachunku, śmierci klienta i osoby, która poniosła koszty.

Warto poprosić o faktury już podczas organizacji pogrzebu

Po kilku tygodniach zdobycie imiennych dokumentów może być trudniejsze. Dlatego już podczas załatwiania formalności warto:

• prosić o faktury na osobę płacącą;
• przechowywać potwierdzenia przelewów;
• nie wyrzucać rachunków za usługi cmentarne;
• oddzielić wydatki pogrzebowe od innych rodzinnych zakupów;
• sporządzić zestawienie kosztów;
• zachować kopie dokumentów przekazanych do ZUS i banku.

Brak rachunków może oznaczać, iż bank nie będzie miał podstaw do wypłacenia pieniędzy, choćby jeżeli rodzina rzeczywiście poniosła wysokie wydatki.

Najważniejsza zasada jest prosta: prawo do zwrotu ma ten, kto zapłacił i potrafi to udokumentować – niekoniecznie ten, kto dziedziczy.

Źródła: Rzecznik Finansowy – zasady zwrotu kosztów pogrzebu, aktualny tekst Prawa bankowego – art. 55 i 57.