Te choroby mogą wykluczyć ze służby wojskowej. Lista jest znacznie dłuższa, niż wielu sądzi

Nie każdy, kto zostanie wezwany do kwalifikacji wojskowej, otrzyma kategorię A. Przepisy zawierają obszerny wykaz chorób i niepełnosprawności, które mogą oznaczać czasową niezdolność do służby, niezdolność w czasie pokoju, a w najpoważniejszych przypadkach – trwałą i całkowitą niezdolność również podczas mobilizacji i wojny. Znaczenie ma jednak nie tylko diagnoza. Komisja ocenia również stopień zaawansowania choroby i to, jak bardzo ogranicza ona sprawność organizmu.

Żołnierze. Fot. Warszawa w Pigułce / Shutterstock

Cztery kategorie. D i E oznaczają najpoważniejsze ograniczenia

Podczas kwalifikacji wojskowej komisja ocenia zdolność fizyczną i psychiczną do służby. Obowiązują cztery podstawowe kategorie:

A – zdolny do służby wojskowej,

B – czasowo niezdolny; stan zdrowia rokuje odzyskanie zdolności w okresie do 24 miesięcy,

D – niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk przewidzianych dla terytorialnej służby wojskowej,

E – trwale i całkowicie niezdolny do czynnej służby wojskowej zarówno w czasie pokoju, jak i podczas mobilizacji oraz wojny.

To właśnie kategoria E oznacza najdalej idące wyłączenie ze służby.

Choroby serca mogą oznaczać kategorię E

Aktualny wykaz medyczny jest bardzo szczegółowy.

Przykładowo wady serca upośledzające sprawność organizmu mogą skutkować kategorią E. Tak samo klasyfikowane mogą być inne choroby serca, które trwale upośledzają sprawność.

Jednocześnie nie każda nieprawidłowość kardiologiczna dyskwalifikuje. Izolowane wypadanie płatka zastawki, które nie powoduje zaburzeń sprawności, może być ocenione zupełnie inaczej.

To pokazuje podstawową zasadę całego systemu: diagnoza nie zawsze przesądza o kategorii – liczą się jej skutki.

Ciężkie nadciśnienie również może wykluczyć

Podobnie jest z nadciśnieniem.

Łagodne nadciśnienie I stopnia może pozwalać na kategorię A. Przy umiarkowanym nadciśnieniu możliwa jest już inna kwalifikacja, natomiast ciężkie nadciśnienie III stopnia jest w wykazie powiązane z kategorią E dla podstawowych grup orzeczniczych.

Do poważnych problemów układu krążenia zaliczono także m.in. tętniaki, zakrzepicę żył głębokich oraz choroby naczyń znacznie upośledzające sprawność organizmu. W zależności od stanu mogą prowadzić do kategorii D albo E.

Otyłość również znajduje się w wykazie

Także tutaj nie działa zasada „otyłość = zwolnienie z wojska”.

Otyłość I stopnia może oznaczać kategorię A. Przy otyłości II stopnia możliwe jest A lub B.

Dopiero otyłość III stopnia została w odpowiedniej tabeli powiązana z możliwością przyznania kategorii D albo E.

Znów decydują więc konkretne parametry zdrowotne, a nie samo stwierdzenie nadmiernej masy ciała.

Choroby psychiczne również podlegają ocenie

Rozporządzenie obejmuje również obszerną grupę dotyczącą zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Komisja ocenia konkretną diagnozę, jej przebieg, nasilenie oraz wpływ na zdolność do funkcjonowania.

Nie należy więc przyjmować, iż każda diagnoza psychiatryczna automatycznie oznacza D albo E. Analogicznie samo leczenie psychiatryczne w przeszłości nie pozwala z góry przesądzić kategorii – rozstrzyga komisja na podstawie dokumentacji i badania.

Lista obejmuje praktycznie cały organizm

Załącznik do rozporządzenia MON jest bardzo obszerny. Komisja bierze pod uwagę m.in. choroby i nieprawidłowości dotyczące:

• budowy ciała i narządu ruchu,
• wzroku i słuchu,
• układu nerwowego,
• zdrowia psychicznego,
• serca i układu krążenia,
• układu oddechowego,
• przewodu pokarmowego,
• wątroby i trzustki,
• nerek i układu moczowego,
• układu hormonalnego i przemiany materii,
• chorób skóry,
• chorób krwi,
• nowotworów oraz innych poważnych schorzeń przewlekłych.

Oficjalny wykaz znajduje się w obowiązującym rozporządzeniu MON z 25 marca 2024 r. dotyczącym orzekania o umiejętności służby wojskowej.

Nie każda choroba przewlekła zwalnia ze służby

To najważniejsza rzecz dla osób idących przed komisję.

Nie istnieje prosta zasada, według której samo rozpoznanie konkretnej choroby automatycznie daje kategorię D albo E. W wielu pozycjach wykazu rozporządzenie rozróżnia chorobę bez zaburzeń sprawności, nieznacznie upośledzającą sprawność, upośledzającą sprawność oraz znacznie upośledzającą sprawność. Każdy z tych stanów może prowadzić do innego orzeczenia.

Przykładem jest właśnie układ krążenia: łagodna postać problemu może pozwalać na kategorię A, podczas gdy ciężka postać tej samej grupy schorzeń może prowadzić do E.

Dokumentację medyczną trzeba zabrać ze sobą

Osoba stawiająca się do kwalifikacji powinna zabrać dokumentację medyczną istotną dla procesu orzeczniczego.

Jeżeli stan zdrowia wymaga dokładniejszej oceny, możliwe są również dodatkowe badania specjalistyczne. Celem całej procedury jest ustalenie rzeczywistej zdolności fizycznej i psychicznej danej osoby do służby.

Kategoria D to nie to samo co E

To szczególnie ważne w kontekście dyskusji o ewentualnym przywróceniu obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej.

Kategoria D dotyczy zasadniczo niezdolności do czynnej służby w czasie pokoju, z ustawowym wyjątkiem dotyczącym niektórych stanowisk w WOT.

Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność również w razie mobilizacji i podczas wojny.

Dlatego samo stwierdzenie, iż ktoś „ma kategorię wojskową zwalniającą ze służby”, jest zbyt dużym uproszczeniem. najważniejsze jest to, jaką dokładnie kategorię przyznała komisja i na podstawie jakiego stanu zdrowia.

Na dziś obowiązek powszechnej zasadniczej służby wojskowej nie jest aktywny; kwalifikacja wojskowa służy m.in. określeniu kategorii zdolności i wprowadzeniu danych do ewidencji wojskowej.