Rak płuca zabija tysiące Polaków. Ruszył bezpłatny program badań. Mieszkańcy Sądecczyzny mogą skorzystać bez skierowania

Rak płuca jest jedną z najgroźniejszych chorób nowotworowych w Polsce. Każdego roku odpowiada za około 26 tysięcy zgonów, a przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Teraz osoby w wieku od 50 do 74 lat, które palą lub paliły papierosy i spełniają określone kryteria, mogą skorzystać z bezpłatnych badań przesiewowych. Program finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia wykorzystuje niskodawkową tomografię komputerową, która pozwala wykrywać niepokojące zmiany na wczesnym etapie. Z możliwości tej mogą skorzystać również mieszkańcy Nowego Sącza i całej Sądecczyzny. Badania realizowane są w Krakowie i Wadowicach.

Rak płuca. Co roku umiera około 26 tysięcy Polaków

Rak płuca pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej onkologii. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2022 roku w Polsce rozpoznano około 20,7 tysiąca nowych przypadków tej choroby. Rocznie powoduje ona około 26 tysięcy zgonów, odpowiadając za ponad 20 procent wszystkich zgonów z powodu nowotworów.

Największym zagrożeniem jest fakt, iż choroba może rozwijać się przez długi czas bez charakterystycznych objawów. Pacjenci często zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy, gdy nowotwór jest już zaawansowany, a możliwości skutecznego leczenia są ograniczone.

Dlatego tak istotna jest profilaktyka i wykrywanie zmian nowotworowych na możliwie najwcześniejszym etapie.

– Rak płuca jest jednym z największych wyzwań zdrowotnych w Polsce. W Małopolsce z jego powodu jest leczonych rocznie ok. 6 tysięcy chorych. Niskodawkowa tomografia komputerowa jest badaniem, które daje możliwość szybszego wykrycia raka płuca, a dzięki temu zwiększa szanse pacjenta na skuteczne leczenie. Dlatego Ministerstwo Zdrowia włączyło ją do bezpłatnych programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia – podkreśla Elżbieta Fryźlewicz-Chrapisińska, dyrektor Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Krakowie.

Bezpłatna tomografia płuc. Nie potrzeba skierowania

Nowy program profilaktyczny skierowany jest do osób szczególnie narażonych na rozwój raka płuca, przede wszystkim obecnych i byłych palaczy tytoniu.

Podstawowym badaniem wykonywanym w ramach programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). Pozwala ona uwidocznić niewielkie zmiany w płucach, które mogą być niewidoczne podczas standardowego badania rentgenowskiego.

Co ważne, udział w programie jest całkowicie bezpłatny i nie wymaga skierowania od lekarza rodzinnego ani specjalisty.

Wystarczy skontaktować się bezpośrednio z placówką realizującą program i przejść kwalifikację medyczną.

Kto może skorzystać? Ważne kryteria wieku i palenia papierosów

Program nie jest przeznaczony dla wszystkich osób dorosłych. Obejmuje dwie grupy pacjentów, u których ryzyko zachorowania na raka płuca jest podwyższone.

Pierwsza grupa – osoby w wieku 55–74 lat:

Do programu mogą zostać zakwalifikowane osoby, które paliły papierosy przez co najmniej 20 paczkolat i przez cały czas palą lub rzuciły palenie nie wcześniej niż 15 lat temu.

Druga grupa – osoby w wieku 50–54 lat:

W tej grupie obowiązują podobne wymagania dotyczące historii palenia, ale konieczne jest również występowanie dodatkowych czynników ryzyka.

Mogą to być między innymi:

• przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP),
• przebyta choroba nowotworowa, w tym chłoniak lub nowotwór głowy i szyi, pęcherza moczowego, nerki czy przełyku,
• narażenie zawodowe na substancje szkodliwe, takie jak azbest, krzemionka, nikiel, chrom, kadm czy beryl.

Ostateczną decyzję o zakwalifikowaniu do programu podejmuje personel medyczny na podstawie wywiadu i oceny ryzyka.

Czym są paczkolata? Sprawdź, czy spełniasz warunki

Jednym z najważniejszych kryteriów kwalifikacji jest historia palenia określana w tak zwanych paczkolatach.

To jednostka pozwalająca obliczyć łączną ekspozycję organizmu na dym tytoniowy.

Jeden paczkorok oznacza wypalanie jednej paczki papierosów dziennie przez rok.

Przykładowo:

Jedna paczka dziennie przez 20 lat oznacza 20 paczkolat.

Dwie paczki dziennie przez 10 lat to również 20 paczkolat.

Pół paczki dziennie przez 40 lat także daje 20 paczkolat.

Oznacza to, iż choćby osoby, które nie paliły bardzo intensywnie, ale robiły to przez wiele lat, mogą spełniać kryteria programu.

Gdzie wykonać bezpłatne badanie? Placówki w Małopolsce

Mieszkańcy Nowego Sącza, powiatu nowosądeckiego, limanowskiego i gorlickiego mogą skorzystać z programu w placówkach działających na terenie Małopolski.

Według informacji przekazanych przez NFZ badania realizowane są w następujących lokalizacjach:

VOXEL SA – Kraków
ul. Królewska 51

VOXEL SA – Wadowice
ul. dr. Putka 7

Szpital Uniwersytecki w Krakowie
ul. Macieja Jakubowskiego 2

Dla mieszkańców Sądecczyzny oznacza to konieczność dojazdu do jednej z wymienionych placówek. Przed wizytą warto skontaktować się z wybranym ośrodkiem, aby ustalić sposób rejestracji oraz dostępne terminy.

Jak wygląda badanie? Trzy etapy programu

Udział w programie obejmuje trzy podstawowe etapy.

Pierwszy etap to kwalifikacja medyczna. Podczas wizyty przeprowadzany jest szczegółowy wywiad dotyczący historii palenia, stanu zdrowia i czynników ryzyka. Na tej podstawie oceniana jest możliwość udziału w badaniu.

Drugi etap to niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Badanie pozwala uzyskać szczegółowy obraz płuc przy zastosowaniu mniejszej dawki promieniowania niż w standardowej tomografii komputerowej.

Trzeci etap to omówienie wyników. Lekarz analizuje uzyskane obrazy, wyjaśnia ich znaczenie i przedstawia pacjentowi dalsze zalecenia.

Jeśli wynik badania jest prawidłowy, kolejną tomografię zaleca się zwykle po 12 miesiącach.

W przypadku wykrycia zmian wymagających obserwacji lekarz może zdecydować o ponownym badaniu po trzech lub sześciu miesiącach.

Jeżeli wyniki wskazują na potrzebę pogłębionej diagnostyki, pacjent kierowany jest na dalsze badania lub leczenie. W uzasadnionych przypadkach może otrzymać również kartę Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO), która umożliwia korzystanie z szybkiej ścieżki diagnostyki onkologicznej.

Nie czekaj na objawy. Wczesne wykrycie może uratować życie

Eksperci podkreślają, iż w przypadku raka płuca czas odgrywa ogromną rolę. Im wcześniej choroba zostanie wykryta, tym większe są możliwości zastosowania skutecznego leczenia.

Program badań przesiewowych daje szansę na wykrycie zmian u osób, które nie odczuwają jeszcze żadnych dolegliwości.

Dla mieszkańców Nowego Sącza i całego regionu to kolejna możliwość skorzystania z bezpłatnej profilaktyki onkologicznej finansowanej ze środków publicznych.

Warto pamiętać, iż badania przesiewowe nie zastępują konsultacji lekarskiej w przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak przewlekły kaszel, krwioplucie, duszność czy niewyjaśniona utrata masy ciała. Takie dolegliwości wymagają diagnostyki niezależnie od wieku i historii palenia.

Źródło: Małopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia, Krajowy Rejestr Nowotworów.